خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





القاب بختیاری

    درآغاز سخن شایسته است که به شعری ازاستادوفرزانه توس ،فردوسی بزرگ اشاره نمایم که می فرمایند :

                                 فریدون فرخ فرشته نبود                     زمشک وز عنبر سرشته نبود

                               به دادودهش یافت آن نیکویی                 تودادودهش کن فریدون تویی

         در اندیشه فرزانه توس، فریدون فرشته نبودو گل اورا ازمشک وعنبر نسرشته بودند.بلکه انسانی بود همانند دیگر انسان ها، امادادودهش اورا فرخ ونیکنام کردوبراستی اینکه هرکس نیکنامی وخوشبختی می خواهد باید دادودهش را پیشه خودسازد.با توجه به معنای درست این شعر درمی یابیم که بزرگی وبزرگ منشی « نه موروثی بوده است ونه جهیزیه مادر کسی »

     بی گمان فرهنگ استفاده از القاب (فرنام ها) دربختیاری به عنوان یک تیره ایرانی تبار، جدای ازفرهنگ سایر ایرانیان نبوده است. درایران باستان از القابی مانند :شاه ، پادشاه ، شاه شاهان ، کدخدا ، « آ » برای فرمانروایان وبزرگ مردان و« شه بانو» ، کدبانو ، و« بی بی» برای بزرگ زنان  استفاده می شده است. وهمچنین از لقب سرداربرای فرماندهان لشگروسپاه و«پیر» وموبد ومغ برای راهنمایان دینی استفاده می شد. فردوسی درشاهنامه تا جایی که نگارنده آگاهی دارم از لقب « آ » تنها برای فریدون پادشاه ایران زمین استفاده کرده است .

                       ز دهقان پرمایه کس راندید                  که پیوسته آ فریدون سزید

                     نشان یافت جندل مراورا درست             سه دختر چنانکه آفریدون بجست                      

    ودرجای دیگردرباره کدخدا می گوید:

                         کیومرث شد برجهان کدخدای           نخستین به کوه اندرون ساخت جای        

     

          در این باره دیاکونوف روسی درتاریخ ماد می نگارد: « ساختن واژه باپیشوند «  آ »  مخصوص زبان ایرانیان بوده ، کمااینکه درخصوص نام طوایف ایرانی نیز بکار برده می شودوساختن واژه ای به این روش جزء واژگان سبک عالی بوده است. مانند  « آمادای » که همان ماد است نیز استفاده شده است. بختیاری ها که این فرهنگ راازنیکان خود به ارث برده اند دردرازنای تاریخ برای مردان و زنان نامدار خود علاوه بر شاه و شه بانو که برای حاکمین کشوری بکار می بردند ازالقاب « کدخدا» و « آ »  برای مردان و« بی بی » و « کدبانو » برای زنان وازلقب سرداربرای فرماندهان درموقعیت های حماسی ، واز لقب  « پیر » برای راهنمایان دینی استفاده می کنند درسرزمین بختیاری آرامگاه های زیادی بنام « پیر» وجود دارد. پس از ورود اسلام به ایران ، القاب دیگری نیز کاربرد پیداکردند. درسده های نخستین اسلام ، القاب « سیدی » و« شیخ » و امیر(میر) وارد گفتمان سیاسی – اجتماعی ایران شدندودربختیاری نیز این القاب درکنار القاب پیشین به کار برده می شدندوتنها واژه امیر(میر)ماندگارشد . درسده های میانی پس از اسلام ، بااستیلای فرماندهان ترک نژاد دربخش هایی از ایران واژه اتابک مرسوم گردید.گرچه حاکمین بختیاری دراین دوره ، ترک نبودند اما مانند اتابکان آذربایجان ،اتابکان فارس وکرمان که ترک نژادبودند، خودرا اتابک نامیدند .البته این واژه پس از انقراض آنها متروک شد.

           بااستیلای مغولان بر ایران ،لقب « خان » نیز وارد گفتمان سیاسی – اجتماعی ایران شد. این لقب دردوره صفویه عمومیت پیداکردوحاکمین بختیاری نیز به آن نامبردارشدندودقیقا درتاریخ بختیاری اززمان صفویه به حاکمین وقت بختیاری یعنی تاجمیروپسرش میر جهانگیر آسترکی  این لقب به نام آنها اضافه شده است وتاکنون نیز ادامه داشته ودرواقع همان کاربرد « آ » راداشته است که درمیان همه طوایف بختیاری استفاده می شده است. از زمان قاجاریه به بعد نیز القاب دیگری مانند ایلخان ، حاج ایلخان ، ایل بیگ ، سرداراسعد، سردارظفر، صمصام السلطنه ،سردارمحتشم وغیره به روسا وحاکمین  وقت بختیاری وفرزندان آنها که زراسوند بودند ، ازسوی دولت مرکزی اعطا می گردید واین القاب اختصاصی بودند. درزمان رضاخان که کلیه القاب دولتی ملغی گردید ، لقب کدخدابرای ضابتین بختیاری بادولت مرکزی بکار برده می شد ودردوره پهلوی دوم واژه دیگری بنام « کلانتر» که احتمالا سرمنشا غربی داشته است (همانند فیلم های غربی ) به عنوان ضابط بین حکومت مرکزی وکدخدایان طوایف وارد گفتمان سیاسی – اجتماعی بختیاری شد.ناگفته نماند که مرسومترین وکهن ترین القابی که ازروزگاران کهن به یاد گار مانده اند وکاربرد فراوان دربین بختیاری دارند واژه « آ » وکدخدا می باشندکه درآغاز نام مردان نامدار ونکونام بکار برده می شود ومختص به هیچ گروه وطایفه یا تیره وخانواده خاصی نبوده است ونیست ودریک کلام این القاب ، نه موروثی بوده اند ونه مهریه مادر کسی ونه جهیزیه خانم کسی بوده اند ، بلکه درگذرزمان به فراخور افراد شایسته وکاردان که در امورات طایفه وتیره خود نقشی داشته اند ، بکار برده می شدندومی شوند. بختیاری های ساکن  مسجدسلیمان ، لالی ، ایذه ، باغملک و چهارمحال بختیاری (طوایف هفت لنگ وبرخی طوایف چهارلنگ ) که اکثریت مردمانش بختیاری هستند،  لقب « آ » را به عنوان یک فرهنگ باارزش  برای احترام وقدردانی از بزرگان خود استفاده می  کنند وهرگز به فرد خاصی تعلق نداردوموروثی نیز نبوده است وکتاب های بختیاری که بیشتر  دراین مناطق چاپ گردیده اند به روشنی  ، به این موضوع پرداخته اند  . اما درسایر مناطق بختیاری نشین به خاطر عدم ارتباط با مناطق یاد شده که سرچشمه  و  کانون فرهنگ  اصیل بختیاری هستندویابه خاطر یک تفکر استبدادی ، تصورمی کنند که القاب موروثی بوده وبه یک گروه خاص تعلق دارد، چه بسا فلان کس یک شخصیت بزرگ بوده وبه وی « آ » می گفتند واین حق رابرای فرزند وی نیز قایل هستند حتی اگر نرمال هم  نباشد.حتی درالیگودرز  دریکی از طوایف که نمی خواهم نام ببرم ،این لقب مردانه « آ » را برای دختر یادختران فردی که روزگاری به لقب « آ » نامبرداربوده است نیز به کار می برند در صورتی که درفرهنگ اصیل بختیاری برای زنان از واژه « بی بی » یا « بی » استفاده می گردد. لقب موروثی نیست ، بلکه فرهنگ وادب است.متاسفانه دربرخی از کتاب های تازه چاپ برخی افراد ناآگاه ؛ خان رابه عنوان یک تیره فرض کرده انددر صورتیکه خان یک کلمه مغولی است وکسانی که در طوایف مختلف بختیاری به این لقب مفتخر گردیده اند از تیره های بختیاری بوده اند مانند خوانین بهداروندکه  ازتیره های بلیوند وعلادیوند وحتی نامدار خان منجزی ویا علی صالح خان آل جمالی درزمان قاجار.


    این مطلب تا کنون 14 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : بختیاری ,القاب ,استفاده ,بوده ,واژه ,طوایف ,بکار برده ,موروثی بوده ,وارد گفتمان ,گفتمان سیاسی ,اصیل بختیاری ,وارد گفتمان سیاسی ,
    القاب بختیاری

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده

تگ های برتر